همزمان به مناسبت هفدهم خرداد ماه سالروز شهادت مصلح متفکر جهان اسلام ، ابوالمعالی علامه سید محمد علی مبارکه ای(ره) ، دبیر کنگره بزرگداشت آیت الله مبارکه در قبل از خطبه های نپاز جمعه شهر مبارکه ، طی سخنانی به تشریح آثار و ابعاد شخصیتی ایشان پرداخت

🔷 معرفی اجمالی علامه مبارکه ای

اسلامی فر در ابتدای سخنان خود به معرفی اجمالی علامه مبارکه پرداخت و اظهار داشت :علامه مبارکه ای در روز ۱۷ ذیقعده ۱۳۱۶ قمری برابر با روز ۹ فروردین ۱۲۷۸ شمسی در محله بازار (خیابان حافظ) مبارکه متولّد شد. نسب شریف ایشان با سی و سه واسطه به حضرت حمزة بن موسی بن جعفر علیهم السلام می‌رسد.

🔷علامه مبارکه‌ای پنجمین نسل از دودمان میر عبدالباقی شهید است

دبیر کنگره علامه مبارکه ای در قسمتی از سخنانش در خصوص اجداد علامه مبارکه گفت : جدّ اعلای علامه مبارکه ای ، میر عبدالباقی از مشاهیر علمای زمان بوده که در فتنه افغان در مدرسه چهارباغ اصفهان به شهادت رسیده است. از میر عبدالباقی چهار فرزند ذکور باقی ماند که یکی از آنان به نام سید محمد به مبارکه لنجان عزیمت و پس از رفع فتنه افغان به ارشاد مردم و اقامه نمازجماعت مبادرت نمود.

🔷معرفی جد سوم مبارکه ای (مدفون در مسجد پاچشمه)

اسلامی فر همچنین در معرفی جد سوم علامه مبارکه ای که بانی مسجد پاچشمه مبارکه میباشد اظهار داشت : جد سوم مبارکه ای ، عالم عامل میرسیّد علی بن میر محمّد ، بانی مسجد پاچشمه مبارکه و از زمره خواصّ اصحاب حاجی محمّد ابراهیم کلباسی و سیّد محمّدباقر شفتی (بانی مسجد سید اصفهان) بوده که کراماتش زبانزد خاص و عام است.

🔷معرفی پدر علامه مبارکه ای

ایشان همچنین در خصوص معرفی پدر علامه مبارکه بیان داشت:

پدر ارجمند علامه مبارکه ای میر سیّد علی موسوی نسب، عالمی زاهد و از شاگردان ملا حسن دهنوی، میرزاعبدالغفار تویسرکانی و میرزا محمّدهاشم چهارسویی بوده که از طرف میر سیّد محمّد، امام جمعه وقت اصفهان، به امامت جمعه مبارکه منصوب و از طرف ظلّ السلطان نیز امور قضاوت و ترافع منطقه به وی محوّل و نهایتا در هشتم ربیع الاول ۱۳۵۴ قمری در ۸۴ سالگی در مبارکه دار فانی را وداع و در ورودی آرامستان مبارکه به خاک سپرده می شود

🔷تحصیلات و اساتید مبارکه ای

اسلامی فر در قسمت دیگری از سخنان خود به بیان تحصیلات و معرفی اساتید علامه مبارکه ای پرداخت و اظهار داشت:

علامه مبارکه‌ای تا چهارده سالگی فارسی و مقدّمات عربی را در مبارکه نزد والد ماجد خوانده سپس به اصفهان عزیمت و نزد اساتید بزرگ آن زمان در مدرسة جدّه کوچک و مدرسة صدر به تحصیل می پردازد.

چنانکه از کتاب « خاطرات خودنوشت مبارکی » برمی آید وی در آن سالها که مصادف با جنگ جهانی اول و ایجاد قحطی مصنوعی در اصفهان بود ،محضر بسیاری از فضلا و علمای اصفهان از جمله حضرات آیات: شیخ عبدالکریم گزی، آقا سیّد محمّدباقر درچه‌ای، میر محمّدصادق خاتون آبادی، میر سیّد علی مدرس نجف آبادی، سیّد ابوالقاسم دهکردی، علامه شیخ ابوالمجد محمّدرضا نجفی ، آخوند کاشی، سید صدرالدین کوپایی و ……. را درک نموده و خاطرات تلخ و شیریتی از آن دوران که ۱۰ سال طول کشیده دارد

علامه مبارکه‌ای در سال ۱۳۴۱ قمری برابر با ۱۳۰۱ شمسی از اصفهان به قم عزیمت و از خرمن پر فیض حضرات آیات حاج شیخ عبدالکریم یزدی، سیّد ابوالحسن اصفهانی، میرزا محمّدحسین نائینی خوشه ها برچید

ایشان همچنین مدتی نیز به تهران رفت و مدتی نیز از محضر آیت الله شهید سیّد حسن مدرّس و میرزا طاهر تنکابنی بهره برد. آنگاه بعد از مدتی به خراسان کوچ و مدت سه سال از محضر پرفیض حاج آقا حسین قمی، میرزا محمّد آقازاده و آقای آقابزرگ حکیم استفاده کرد و همزمان به وعظ و خطابه در آن سامان اقدام نمود

مبارکه ای مدتی نیز در شهر بیرجند از محضر شیخ محمّدباقر بیرجندی(صاحب کتاب شریف کبریت الاحمر) و حاج شیخ هادی بیرجندی بهره ها برد.

🔷 طریقت عرفانی

دبیر کنگره علامه مبارکه همچنین در خصوص طریقت عرفانی علامه مبارکه ای گفت :

علامه مبارکه‌ای در اوایل تحصیل در مدرسه صدر اصفهان به خدمت آخوند ملا محمّد کاشی(ره) رسیده و ملازم ایشان می گردد

«[آخوند کاشی] مرا در حجرة خود برده و به نصایح پدرانه‌ اندرزهای حکیمانه فرمود و مرا امر به ملازمت خود نمود …… و بالجمله در این مدت عمر کم در خدمت آن شیخ کامل، نابینایی بودم، بینا شدم. در جهان تنگ و تاریکی روحم در زندان بود، به فضای لایتناهی و به گلستان قدس پروازم داد، و اگر او را ندیده بودم شاید در این عالم هرچیز را که در دستگاه الهیات می‌شنیدم انکار داشتم، ولی همگی را به مقام شهود دیدم. و این مراحل فیوضاتی که من از آن بزرگ مرد سالک دریافتم»

🔷 اجازات اجتهاد مبا رکه ای

ایشان در قسمتی دیگر از سخنان خود به موضوع اجازات اجتهادی معظم له پرداخت و اظهار داشت:

علامه مبارکه‌ای(ره) از محضر حضرات آیات: شیخ عبدالکریم حائری یزدی، سیّد مهدی درچه ای، شیخ محمّدرضا نجفی، سیّد ابوالقاسم دهکردی، سیّد نجم الحسن و شهید سیّد حسن مدرّس و دیگر اعاظم حوزه های اصفهان ، قم و نجف اجازه اجتهاد و سایر بزرگان نیزاجازه نقل روایت به ایشان داده‌اند که در پایان کتاب «نورالانوار» صورت اجازات مزبور را آورده است

برای نمونه شهید سید حسن مدرس در اجازه اجتهاد برای مبارکه ای در خرداد ماه ۱۳۰۳ شمسی این چنین مرقوم می نماید:

بسم الله الرحمن الرحیم

بعد الحمد و الصلاة لمااستجازنی السید السند و العالم الفاضل الکامل المعتمد الزکی الالمعی السید محمد علی المبارکه ای ادام الله تاییداته بعد ما حضر مجالس دروسنا الفقهیه والاصولیه فی دارالخلافه طهران فوجدته اهلا لما الستدعاه لانه قد بلغ -ایده الله – مرتبه الاجتهاد ، فاجزت له بجمیع طرفی من مشایخی العظام حق الاجاره المتصله باسانیدها الی اصحاب العصمه والتمس من جنابه الدعا فی العاشر من شهر ذیقعده الحرام سنه اثنی و اربعین و ثلاثمائه بعد االف و انالعبد الفقیر الی الله…

سید حسن مدرس

🔷خطابت و فن بیان مبارکه ای

اسلامی فر در قسمت دیگری از سخنانش به موضوع خطابه و منبرهای علامه مبارکه پرداخت و اظهار داشت:

علامه مبارکه ای بعد از طی تحصیلات با توجه به نیاز جامعه ، خطابت و منبر را به عنوان “شغل دوم” بر می گزیده و با کلام گیرا و نافذ خود در شهرهای مختلف بالاخص در اصفهان و مشهد و همچنین در سفرهای خارجی به ترویج حقایق و معارف قرآن و عترت و مبارزه با دستگاه حاکمه و هجمه اعتقادی غرب با تکیه به وحدت امت اسلامی مبادرت می نماید هرچند در این راه مشگلاتی از طرف “بدکردارهای در لباس روحانیت” بر او وارد به حدی که او را تکفیر می کند!

“بزرگ‏ترين خدمات به نوع بشر، خدمت به تصفيه اخلاق و تزريقات علم و دانش است؛از اين روي من قدم در مرحله موعظه گذارده، و در مراجعت از قم و تهران، رسماً بدين شغل وارد شدم.

صدماتي که در اين راه بر من وارد آمد [باعث شد که] مشقّت‏هاي ابتداي تحصيل خود را به کلي فراموش کردم………من چون بدون ملاحظه از زيد و عمر، معايب اخلاقي را مي‏گفتم و اخلاق ديني را معرّفي مي‏نمودم، با کردار هرکس، فساد اخلاق و عدم ديانت تطيبق مي‏شد، درصدد نيستي من برمي ‏آمدند.

اوّلين طبقه، بي ‏سوادها و بدکردارهاي در لباس روحانيت بودند، که بعضي حکم تکفير، و بعضي نسبت بي ‏عقيده، و جمعي نسبت بي‏ علمي و نسبت ‏هاي ديگر را براي شکست من دست‏آويز مي ‏کردند،…”

🔷 سفرهای خارجی مبارکه ای

دبیر کنگره بزرگداشت در قسمت دیگری از سخنان خود به موضوع سفرهای خارجی مبارکه پرداحت و اظهار داشت:

علامه مبارکه ای در سفر دوم به خراسان بعد از دریافت دعوت نامه رسمی از مدرسة الوعظین هند از مسیر زاهدان به هندوستان سفر و ضمن سیاحت از خرمن پر فیض میر سیّد علی لاهوری و سیّد نجم الحسن لکهنوئی فیض می برد. وی در این سفر با گاندی رهبر معنوی هندوستان دیدار و در کنفرانس آل اندیا شیعه به سخنرانی با موضوع اتحاد اسلام می پردازد

علامه مبارکه ای مدتی نیز به تدریس در مدرسه الواعظین شهر لکناهور هند پرداخته و بعد از انجام سفر تبلیغی به چین و سنگاپور از مسیر دریا به مکه معظمه مشرف و ضمن انجام حج تمتع در دونوبت با ملک عبدالعزیز پادشاه وقت حجاز دیدار نمود

علامه مبارکه ای در سفر به عراق نیز در درس حضرات آیات سیّد ابوالحسن اصفهانی، آقا ضیاءالدین عراقی، میرزا محمّدحسین نائینی و شیخ آقا بزگ طهرانی حاضر می شود

مبارکه ای مدتی نیز در مصر و شام با حضور در در جامعة الازهر با شیخ طنطاوی جوهری دیدار و در شام نیز از محضر آیت الله سیّد محسن امین عاملی استفاده می برد

علامه مبارکه ای درمقدمه کتاب “ثمرات العلوم” به بیش از ۲۰ کشور جهان اشاره می کند که در مدت سی سال به آنها سفر کرده است!

” آنچه نویسنده این کتاب در سیاحت‌های خود در ممالک دنیا از چین و هند و ژاپون و روسیه و تبت و صیام(=سیام= تایلند) و کشمیر و افغانستان و ایران عرب و عراق عرب و فلسطین و سوریا و ترکیه و حجاز و یمن و مصر و حبشه و اندلس و مراکش و فرانسه و برلن و لندن و ایطالیا و قسمتهای دیگر از اروپا، از بعضی از غرایب و عجایب و وقایعات (کذا) مهم و مشاهده نموده ، متفرقا در این اوراق به یادگار گذاشته است”

مبارکه ای در دیوان شعر خود در خصوص مسافرتهایش به اطراف جهان چنین می سراید:

به همت به سی سال بستم کمر پی علم و دانش نمودم سفر

به یمن خداوند پروردگار به چین تا به لندن شدم رهسپار

🔷 وحدت بین شیعه و سنی

اسلامی فر دربخش دیگری از سخنانش به موضوع فعالیتهای علامه مبارکه ای در حوزه وحدت بین فرق اسلامی پرداخت و اظهار داشت:

علامه مبارکه ای در سفرهای داخلی و خارجی خود در خصوص ایجاد اتحاد بین تشییع و تسنن اقدامات شایسته ای انجام دادند برای مثال در مسیر سفر به هندوستان در سال ۱۳۰۷ شمسی با توقف در دزداب (زاهدان) در طول یک ماه رمضان پیرامون اتحاد بین شیعه و سنی و مشترکات آنها به بحث و تبادل نظر می پردازد

🔷 تألیفات کثیره مبارکه ای

اسلامی فر همچنین در ارتباط با معرفی تالیفات علامه مبارکه ای گفت:

علامه مبارکه ای بیش از پنجاه کتاب و رساله تألیف نموده است که مهمترین آنها «صراط المستقیم یا نماز در اسلام»؛ «منهج القویم» ، «کشف المهلکات»، «تحصیل الثمن» ، «نورالقدسى»،«سرادق دوشیزگان در وجوب حجاب و لزوم نقاب» ، «نورالانوار» ، «پیام مبارکی به سوی کسروی» ، «تاریخ ایران و اصفهان» ، دانشوران و رجال اصفهان» ، «ثمرات العلوم» ، «شجرة مبارکه» ، «خاطرات مبارکی» ،«آئینه عبرت و زندان اصفهان» ، «اسلام خالص» ، «سرّالغیب و کشف العیب»، « اثبات الولایة و دلائل الامامة»، «جنة السعداء و جنة الاتقیاء»، «شرح حالات حافظ» ، «السیف القاطع و النوراللامع»، «مرآةالغیب»، «نور السعادة» ، «دیوان اشعار»؛«بشارات کتب سماویه» ، «تاریخ ایران و اصفهان» ، «اسرار و فلسفه حج» ، «تاریخ زندگانی حضرت رسول و جانشینان آن حضرت»؛ «تاریخ مکّه مکرّمه» ، «فهرست بحارالانوار» ، «منتخب احیاء العلوم غزالی» و چندین عنوان کتاب دیگر میباشد

🔷 سرودن اشعار

اسلامی فر در قسمت دیگری از سخنان خود به ذوق و قریحه شعری علامه مبارکه اشاره نمود و اظهار داشت:

علامه مبارکه ای دارای قریحه شعر و شاعری نیز بوده و در اشعارشان به «صفائی» تخلص می نمودند ، مجموعه اشعار ایشان در “دیوان شعر صفایی” گرداوری شده است

غزل ذیل حاکی از دوران انزوا و یادآوری روزگاران جهانگردی ایشان به اقصی نقاط جهان که ظاهرا مربوط به سالهای پایانی عمر ایشان است

نظر پیر مغان را طلبی ما را بس بخشش جرم و گنه را سببی ما را بس

به یقین خاری ایام نیرزد به گلی از گلستان جهان غنچه لبی ما را بس

لب معشوقه به بستان چومکیدم گفتم ازهمه شهد وشکر یک رطبی ما را بس

نقد بازار جهان را به خمی بفروشم درمی بهر خرید عنبی ما را بس

روز، مردم همه اندر طلب آب مراد شعله‌ آتش دل نیمه شبی ما را بس

همه اندر طلب دولت و جاهند ؛ ولی یک دم از عمرگران در طربی ما را بس

حالیاکارفلک‌چو‌ن‌که‌به‌جزشعبده‌نیست از ریاسات جهان یک لعبی ما را بس

دگرم صحبت پیران ریا دورم باد عشق برنای کریم النسبی ما را بس

چون ز یاران صفاهان دل ما دور افتاد شام و لبنان و رفیق حلبی ما را بس

چون که اندر طلب علم “صفایی” نبود به سوی میکده رفتن ادبی ما را بس

🔷 مبارکه ای و پهلوی اول

دبیر کنگره علامه مبارکه در خصوص مبارزات علامه مبارکه بر علیه رضاشاه اظهار داشت: علامه مبارکه ای با الهام از استاد گرانقدرش شهید سید حسن مدرس در مقابل خودکامگی های پهلوی اول و اقدامات به ظاهر متجددانه او نظیر احداث راه آهن، کشف حجاب زنان ، اجباری کردن کلاه پهلوی و …با بیان کوبنده و قلم شیوای خود به افشاگری می پردازد به نحوی که مدتی به زندان می افتد!

ایشان در اوج اشاعه فرهنگ بی حجابی و بی بند وباری رضاخانی، با نوشتن کتاب “سرادق دوشیزگان در وجوب حجاب و لزوم نقاب” خشم دربار برمی انگیزد از نمونه های اشعار انتقادی ایشان به دستگاه حاکمه شعر زیر است

اگرچه مردم دون را عقیده این باشد که شاه داده ترقی ، به اهل هر کاری

ولیک روح “صفایی” عقیده این دارد که این رویه رسد ،عاقبت به ناچاری

به جای آن که دهد خط آهنین ثروت برفت هستی ملت به چرخ این گاری

سزد که نام نهند این “قطار آهن” را سیاه تخته ی تابوت ننگ و عماری

گرفت “مجلس شورا” عزای کشور را بخواند سوره ی رحمان ، “مدرس” قاری

برای من نه فقط روز ،چون شب تار است تمام کشور ایران ، سیه از این تاری

شبان رعیت هر کشوری ، شهنشاه است شبان ملت ما ، گشته گرگ خونخواری

قوام هستی هر ملتی ، عدالت شد رسوم دولت ما ، رشوه است و طراری

از آن که خلق بر آیین پادشه باشند نمود “راه تقلب” ، رجال درباری

برفت از کف ملت ، زمام دین داری به “عهد پهلوی” آن یادگار تاتاری

چنان نمود به ملت که پیر دهقان گفت هزار رحمت حق ، بر زمان قاجاری

🔷 مبارزه با بهاییت و شهادت

دبیر کنگره علامه مبارکه ای در قسمت پایانی سخنان خود در خصوص مبارزات علامه مبارکه ای با فرقه ضاله بهایت که نهایتا به شهادت ایشان انجامید، اظهار داشت:

علامه مبارکه ای با اطلاع از افکار ضد اسلامی احمد کسروی و فتنه بهائیت ، با منبرهاو نوشتارهای خود با استناد به آیات الهی و روایات معصومین (ع) به افشاگری های لازم پرداخته و مردم را نسبت به خطر این عقاید خرافی و ضد دینی آگاه می نماید

و نهایتا نیز ایشان در اثر سعایت و توطئه دشمنان اسلام و تشییع ، بعد از رفتن به منبر در تیمچه حاج کریم اصفهان توسط عوامل بهایی مسموم و به درجه رفیعه شهادت نایل می گردد و در هفتم رجب المرجب قمری برابر با روز جمعه هفدهم خرداد ماه ۱۳۲۵ شمسی بعد از تشییعی باشکوه در تکیه تویسرکانى در جوار پدر همسرش آیت الله سیّد محمّدباقر تویسرکانی بخاک سپرده می شوند

مرحوم سیّد علی بدیع زادگان متخلص به هور (داماد ارشد مبارکه ای) ماده تاریخ وفات او را چنین سروده است:

پی تاریخ هجری قمری هور این بیت را نمود ایجاد

حاج سیّد علی مبارکه‌ای صحن فرودس را صفایی داد